هدف شرح مثنوی آیت الله العظمی زنجانی بررسی انحرافات عرفان خانقاهی است
26 بازدید
موضوع: اخلاق و عرفان
مصاحبه کننده : خبر گزاری قرآنی ایران (iqna)
محل مصاحبه : در محل کتابخانه شخصی
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : سایت iqna
تعداد شرکت کننده : 0
هدف شرح مثنوی آیت‌الله حسینی زنجانی بررسی انحرافات عرفان خانقاهی است

گروه اندیشه: کلاس شرح مثنوی آیت‌الله سیدعزالدین حسینی زنجانی در دهه 60 با دو هدف؛ شناساندن عرفان واقعی و بررسی انحرافات عرفان خانقاهی برگزار می‌شد.

هادی رستگار مقدم گوهری

«هادی رستگار مقدم گوهری»، از شاگردان درس تفسیر آیت‌الله‌العظمی سیدعزالدین حسینی زنجانی (امام زنجانی) در گفت‌وگو با سرویس اندیشه خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا)، در پاسخ به این سؤال که در چه زمینه‌هایی از آیت‌الله حسینی زنجانی بهره برده‌اید، اظهار کرد: بنده حدود سی سال در زمینه فقه و اصول، تفسیر، عرفان و همچنین فلسفه در خدمت ایشان بودم که استاد بعضی از این درس‌ها را در جلسات عمومی‌تری و برخی را نیز در جمع‌های خصوصی‌تر بیان می‌کرد.

این شاگرد آیت‌الله حسینی زنجانی با اشاره به این‌که آیت‌الله زنجانی از سال 1360 درس تفسیر و فلسفه می‌گفت، اظهار کرد: در سال 1361 مسجد امام جعفر صادق(ع) آماده بهره‌برداری و درس تفسیر و فلسفه نیز به آنجا منتقل شد. ایشان فلسفه را ابتدا از منظومه حاج ملا هادی سبزواری شروع کرد. درس تفسیر نیز در روزهای پنج‌شنبه و جمعه ابتدا صبح و سپس شب‌ها برگزار می‌شد. در سال 1361 با توجه به تعداد زیاد جوانان و وجود دانشکده‌های متعدد در اطراف مسجد امام جعفر صادق(ع)، دانشجوها در کلاس‌ها حضور داشتند که عموما به خاطر شخصیت ایشان بود.

نویسنده مقاله «تجلیات قرآنی در شعر امام خمینی(ره)» با توجه دادن به این مسئله که در آن زمان خطر خانقاه‌ها مشهود بود، تصریح کرد: در آن زمان شنیده می‌شد که خانقاه‌هایی در مشهد راه‌اندازی شده است که عده‌ای از جوانان را جذب کرده و در آن مجالس اعمالی چون سماء و رقص و امثال چیزهایی که صوفیه و بعضی از عارف نما‌ها از خود در می آوردند، انجام می‌دهند. به گمانم در همان ایام هم یکی دو جلد کتاب خدمت ایشان آوردند که با دیدن آن‌ها خیلی ناراحت شدند که چرا این کتاب‌‌ها در دست جوانان و دانشجویان است؛ زیرا این‌ها کتبی ناصحیح است که اعتقادات را دچار گمراه می‌کند. در همان زمان پیشنهاد کردم که درس تفسیر مثنوی در مسجد امام صادق(ع) برپا کنیم. ایشان نیز مثنوی را به این جهت بیان کردند که در واقع نقد‌ی باشد بر رفتارهایی که در این خانقاه‌ها و امثال آن‌ها انجام می‌شود.

این مدرس حوزه و دانشگاه دو هدف را در برگزاری این کلاس مورد توجه دانست و عنوان کرد: هدف اول آنکه عرفان واقعی به ‌صورت علمی مطرح و نشان داده شود تا مردم بدانند که عرفان چیست و دیگر این‌که انحرافاتی که در عرفان‌های ظاهری وجود دارد، بیان شود. این کلاس تقریبا سه سال ادامه پیدا کرد و اغلب جلسات را ضبط کردیم که با توجه به کمبود نوار کاست این کار به سختی انجام شد. بعدا نیز این نوارها بر روی کاغذ پیاده، و اصل آن نیز نگه‌داشته شد که هنوز آماده چاپ نشده، ولی بحث‌هایی از آن را آماده کردم که البته زمان عمیق‌تری برای کار می‌طلبد.

محقق کتاب «لوامع الانوار فی شرح عیون اخبار الرضا» با تأکید بر این مسئله که جو مشهد مقدس موافق با عرفان و فلسفه نبود اظهار کرد: طبیعتا فشارهایی جهت برگزاری این کلاس‌ها بود؛ یعنی هم انحرافاتی که با این صوفی‌نماها و عارف‌نماها انجام می‌شد و هم نگاه ضد فلسفی که در مشهد بود سبب ایجاد فشا می‌شد تا این‌که پیامی آمد که بناست جلساتی برگزار شده تا توضیح داده شود که چه ضرورتی دارد که هم اکنون فلسفه و به ویژه مثنوی در مسجد امام صادق(ع) مطرح شود؟!

 

وی افزود: قرار بر این شد که این جلسات در منزل آیت‌الله مروارید انجام شود. آیت‌الله زنجانی به من گفتند: «شما هم بیا چون از ابتدا در جریان کلاس‌ها بودی تا توضیح دهیم». ما وقتی به منزل آیت‌الله مروارد رفتیم چهار تن از علمای مشهد حضور داشتند: آیت‌الله مروارید، آیت‌الله فلسفی، مرحوم جواد آقای تهرانی و آقای نوقانی ـ رحمةالله علیهم اجمعین ـ آیت‌الله زنجانی گفتند که مطالب را بگو و من نیز اتفاقاتی را که افتاده بود، بیان کردم.

رستگار مقدم گوهری در شرح بیشتر این ماجرا بیان کرد: مرحوم جواد آقای تهرانی ابتدا گفت که بله، بعضی از این صوفیه نظرشان این‌گونه است و یک بیت شعر هم خواندند و آدرسی هم دادند که البته من با آن آدرس به کتابی که در اختیار داشتم رجوع کردم، اما چیزی پیدا نکردم و بعد هم غفلت کردم از ایشان آدرس آن بیت را بپرسم. در ادامه هم گفت که این‌ها می‌گویند: «خدا را دیدم یافتم حقیقت / برون گشتم من از قید شریعت» این ریتم شعر و آهنگ را با شیوه خاصی در مجالس خود می‌خوانند و مجالس رقص و سما عرفانیشان را با این ابیات شروع می‌کنند. وقتی آن توضیحات را دادیم فضا کمی تلطیف شد. هرچند فشارها از این جهت کمتر شد، ولی این نوع کار و این‌گونه فعالیت‌ها خیلی راحت نبود.

این شاگرد آیت‌الله حسینی زنجانی در ادامه گفت: تقریبا 3 سال طول کشید تا اصول و مبانی کلی مباحث عرفانی تحت عنوان شرح مثنوی بیان شود و اگر ملاحظه کنید درخواهید یافت که ضمن بیان هر بیت از ابیات مثنوی، در واقع اصول اسلامی و دینی بیان می‌شد؛ مثلا یکی از موضوعاتی که خیلی نمود داشت، بحث ایمان بود. وقتی می‌گوییم «ایمان»، می‌پرسند این ایمان یعنی چه؟ خوب این را مطرح کردند و پس از آن هم کتابی تحت همین عنوان از ایشان منتشر شد که در پایه و اساس آن از ابیات مولوی و آیات قرآن استفاده شده است و بیان شد که ایمان حتما دارای دو عنصر است؛ یکی بحث معرفت و دیگری بحث تسلیم که اگر یکی از این‌ها نباشد، ایمان تحقق پیدا نمی‌کند.

این مدرس دانشگاه افزود: بنابراین اصول کلی عرفان را بر این مبنا قرار دادند که فردی عارف است که این دو عنصر در او وجود داشته باشد. البته مباحث دیگری بیان می‌کردند، فلسفه، جلد اول اسفار را بیان فرمودند، منطق منظومه را بیان کردند که این‌ها جلساتی بود که مباحث فلسفی در آن بیان می‌شد، اما دروسی که شخصا به صورت محدود در خدمتشان بودم، کتاب «اصول المعارف» مرحوم فیض کاشانی که البته کامل بیان نشد و بخشی از «شواهد الربوبیه» بود. البته بخشی از شرح فصوص قیصری را نیز بیان کردند که این جلسات در جمع‌های محدودتری برگزار می‌شد.

رستگار مقدم گوهری در ادامه سخنانش به منابع مورد استفاده آیت‌الله حسینی زنجانی در سطح خارج اشاره، و تبیین کرد: در مباحث اصول مبنای ایشان رسائل بود که به صورت خارج بیان می‌کردند، البته‌ کفایه هم بود. در فقه ابتدا مکاسب را در محضرشان بودم که به صورت خارج بیان شد، بحث جهاد، امر به معروف و نهی از منکر که از جواهر و بحث ولایت فقیه که از مکاسب بیان می‌شد را نیز در خدمت ایشان بودم. 

 

آدرس اینترنتی